Tlenek cynku na skórę: właściwości i zastosowanie

Tlenek cynku to biały, mineralny składnik stosowany na skórę od bardzo dawna. W dermatologii i kosmetyce używa się go jako składnika łagodzącego i ochronnego, w preparatach na okolice pieluszkowe oraz jako mineralnego filtra UV o szerokim spektrum. Ma dobrze opisany profil bezpieczeństwa przy stosowaniu na skórę. W składach oznacza się go jako „Zinc Oxide”.

Tlenek cynku kojarzy się najczęściej z białą pastą z apteki i z kremami z filtrem mineralnym. Ten tekst wyjaśnia, do czego służy, co mówią o nim przeglądy naukowe i europejscy eksperci ds. bezpieczeństwa konsumentów oraz jak rozumieć oznaczenia w składzie. Jeśli Twoja skóra jest teraz podrażniona po zabiegu kosmetologicznym, zajrzyj też do poradnika pielęgnacja skóry po zabiegach.

Czym jest tlenek cynku?

Tlenek cynku (ZnO) to związek cynku z tlenem w postaci białego proszku, praktycznie nierozpuszczalnego w wodzie. W kosmetykach i preparatach do skóry występuje jako zawiesina w kremie, paście, żelu lub zasypce. W składzie INCI zobaczysz go jako „Zinc Oxide”, a w wersji koloidalnej jako „Colloidal Zinc Oxide”.

Cynk: właściwości i działanie na skórę

Zanim o tlenku cynku, kilka słów o samym cynku. W przeglądzie „Zinc therapy in dermatology” autorzy przypominają, że cynk jest niezbędnym mikroelementem: wchodzi w skład ponad 300 enzymów i bierze udział w regulacji metabolizmu białek, tłuszczów i kwasów nukleinowych. W organizmie dorosłego człowieka jest go około 1,4–2,3 g. Około połowa znajduje się w kościach, a skóra zawiera blisko 6% całego cynku w organizmie. Organizm nie ma magazynu cynku, dlatego potrzebuje stałej podaży z dietą, między innymi do wzrostu i naprawy tkanek.

Jak działa cynk na skórę? Według tego samego przeglądu:

• jest potrzebny do prawidłowego gojenia. Wśród objawów niedoboru cynku autorzy wymieniają zmiany skórne wokół ust, na dłoniach i stopach oraz opóźnione gojenie się ran,
• ma właściwości przeciwzapalne i antyoksydacyjne, opisywane głównie w badaniach nad cynkiem w różnych postaciach,
• w postaci miejscowej od dawna służy do ochrony i łagodzenia. Preparaty z tlenkiem cynku, kalaminą czy pirytionianem cynku stosuje się jako środki chroniące przed słońcem i łagodzące, a pirytionian cynku jako składnik szamponów przeciwłupieżowych.

Ważne rozróżnienie: niedobór cynku uzupełnia się dietą lub lekami zleconymi przez lekarza, a nie kremem. Tlenek cynku nakładany na skórę działa przede wszystkim na jej powierzchni, co potwierdza opinia SCCS opisana niżej.

Właściwości tlenku cynku według przeglądów naukowych

W przeglądzie „Zinc therapy in dermatology” (Gupta i wsp., 2014) autorzy opisują kilka ugruntowanych zastosowań:

• składnik łagodzący i fotoochronny. Miejscowe preparaty z tlenkiem cynku, kalaminą czy pirytionianem cynku stosuje się jako środki chroniące przed słońcem i łagodzące,
• okolice pieluszkowe. Pasta z tlenkiem cynku od dawna jest stosowana na podrażnienia w okolicy pieluszkowej,
• pielęgnacja trudnych ran. Preparaty z tlenkiem cynku wykorzystuje się w postępowaniu z owrzodzeniami podudzi, odleżynami i owrzodzeniami stopy cukrzycowej (zawsze pod opieką lekarza),
• filtr przeciwsłoneczny. Tlenek cynku jest szeroko stosowany jako fizyczny filtr o szerokim spektrum, a autorzy wskazują jego zalety: niski koszt i bardzo dobry profil bezpieczeństwa.

Przegląd opisuje też przeciwzapalne właściwości cynku. Warto pamiętać, że przegląd dotyczy cynku w dermatologii ogólnie, w różnych postaciach i stężeniach, a nie konkretnych produktów.

Tlenek cynku jako filtr mineralny

Gupta i współautorzy nazywają tlenek cynku szeroko stosowanym fizycznym (mineralnym) filtrem przeciwsłonecznym o szerokim spektrum. Unijni eksperci SCCS oceniali go jako filtr UV w kremach przeciwsłonecznych w stężeniu do 25%, a ochronę konkretnego kremu określa wskaźnik SPF podany na opakowaniu. Tylko produkt oznaczony jako krem z filtrem i wskaźnikiem SPF należy traktować jako ochronę przeciwsłoneczną.

Nanotlenek cynku: czy jest bezpieczny?

Część produktów zawiera tlenek cynku w postaci nanocząstek. Unijny Komitet Naukowy ds. Bezpieczeństwa Konsumentów (SCCS) ocenił tę formę w kosmetykach. Według opinii SCCS z 2012 roku i jej streszczenia przygotowanego przez Komisję Europejską:

• nie ma dowodów na wchłanianie nanocząstek tlenku cynku przez skórę, a niewielka ilość cynku, która może się wchłonąć w postaci jonów, jest nieznacząca w porównaniu z zasobami cynku w organizmie,
• nanotlenek cynku w stężeniu do 25% jako filtr UV w kremach przeciwsłonecznych nie stwarza ryzyka działań niepożądanych u ludzi przy stosowaniu na skórę,
• w produktach w sprayu nanotlenku cynku nie można uznać za bezpieczny, ze względu na skutki dla płuc przy wdychaniu.

Wniosek dla użytkownika: forma nano na skórze w postaci kremu czy żelu została oceniona pozytywnie, ale produkty z tlenkiem cynku w sprayu i aerozolu wymagają ostrożności, żeby ich nie wdychać.

Tlenek cynku w kosmetykach: jak czytać skład

• „Zinc Oxide” / „Colloidal Zinc Oxide” w składzie INCI oznacza tlenek cynku, w drugim przypadku w postaci koloidalnej.
• Stężenie podawane bywa w procentach lub w ppm (części na milion). 1000 ppm to 1000 mg na kilogram produktu.
• Przeznaczenie i status produktu (kosmetyk, wyrób medyczny, lek) znajdziesz na etykiecie. To od niego zależy, do czego produkt służy.

Czy tlenek cynku wysusza skórę?

Może, zależnie od produktu. Ulotka maści cynkowej, zarejestrowanego leku z 10% tlenku cynku w wazelinie, podaje wprost, że maść „działa wysuszająco”. W innych produktach tlenek cynku występuje w różnych stężeniach i podłożach, a na odczucie suchości wpływa cała formuła: DermNet opisuje na przykład pasty jako skoncentrowaną zawiesinę oleju, wody i proszku, a żele jako półstałe postacie wodne lub alkoholowe. Jeśli po produkcie z tlenkiem cynku skóra jest ściągnięta, nałóż na nią łagodny preparat nawilżający albo sprawdź z farmaceutą, czy to właściwy produkt dla Ciebie.

Krem z cynkiem a maść cynkowa: co to za produkty?

To dwie różne kategorie, choć obie zawierają tlenek cynku:

• maść cynkowa to lek wpisany do Rejestru Produktów Leczniczych. Według ulotki 1 g maści zawiera 100 mg tlenku cynku, a podłożem jest wazelina hydrofilowa. Jak każdy lek stosuje się ją zgodnie z ulotką: na przykład nie nakłada się jej na otwarte, sączące rany ani strupy, a w ciąży i u dzieci trzeba wcześniej zapytać lekarza,
• krem z cynkiem to określenie potoczne. Może oznaczać kosmetyk (na przykład krem z filtrem mineralnym), wyrób medyczny albo lek. Kategorię i przeznaczenie sprawdzisz na opakowaniu: wyrób medyczny ma oznaczenie „wyrób medyczny” lub MD, lek ma numer pozwolenia i ulotkę.

Różnice w kategorii prawnej oznaczają różne przeznaczenie, dlatego produktów z tlenkiem cynku nie warto wybierać „na zamianę” bez czytania etykiety lub ulotki.

Tlenek cynku i srebro razem

Tlenek cynku często łączy się w preparatach z innymi składnikami, na przykład ze srebrem koloidalnym. O tym, co wiadomo o srebrze stosowanym na skórę, piszemy w tekście srebro koloidalne na skórę: co wiadomo, a czego nie.

MediGel: skład i przeznaczenie

Właściwości opisane wyżej dotyczą tlenku cynku ogólnie, na podstawie publikacji naukowych, a nie konkretnego produktu.

MediGel to wyrób medyczny w postaci żelu. Zawiera srebro koloidalne i koloidalny tlenek cynku, po 1000 ppm. Pełny skład według opakowania (INCI): Aqua, Propylene Glycol, Hydroxyethylcellulose, Colloidal Zinc Oxide, Colloidal Silver. Według opisu producenta preparat tworzy fizyczną barierę ochronną na powierzchni skóry, nawilża ją i pomaga chronić przed działaniem czynników zewnętrznych. MediGel nie jest kremem z filtrem i nie ma oznaczenia SPF. Sposób użycia i przeciwwskazania znajdziesz na stronie Jak stosować.

Najczęstsze pytania

Na co pomaga tlenek cynku na skórę?

W dermatologii i kosmetyce tlenek cynku stosuje się jako składnik łagodzący i ochronny, w preparatach na okolice pieluszkowe oraz jako mineralny filtr UV. To, do czego służy konkretny produkt, określa jego etykieta.

Czy tlenek cynku zatyka pory?

Przeglądy, na które się powołujemy, nie odpowiadają na to pytanie wprost. Na skłonność produktu do zatykania porów wpływa cała formuła, nie tylko jeden składnik. Przy skórze skłonnej do zaskórników wybieraj produkty oznaczone jako niekomedogenne i obserwuj reakcję skóry.

Czy tlenek cynku jest bezpieczny w ciąży?

Ogólne opinie o bezpieczeństwie tlenku cynku na skórze nie zastępują porady lekarza w ciąży. Przed stosowaniem jakiegokolwiek preparatu w ciąży zapytaj lekarza prowadzącego lub farmaceutę i sprawdź etykietę produktu.

Czy tlenek cynku jest szkodliwy?

Na skórze ma dobrze opisany profil bezpieczeństwa. Przegląd Gupty i współautorów podkreśla jego dobry profil bezpieczeństwa jako filtra, a unijny komitet SCCS nie stwierdził ryzyka przy stosowaniu nanotlenku cynku w kremach przeciwsłonecznych do 25%. Wyjątkiem są spraye: SCCS nie uznał ich za bezpieczne ze względu na wdychanie. Jak każdy składnik, tlenek cynku może u niektórych osób wywołać miejscowe podrażnienie, o czym informuje m.in. ulotka maści cynkowej. Badania laboratoryjne na liniach komórkowych sugerują też możliwy potencjał uczulający nanocząstek tlenku cynku, ale wymaga to potwierdzenia w dalszych testach.

Czy nanotlenek cynku przenika przez skórę?

Według streszczenia opinii SCCS przygotowanego przez Komisję Europejską nie ma dowodów na wchłanianie nanocząstek tlenku cynku przez skórę. Ta sama opinia odradza stosowanie nanotlenku cynku w sprayach ze względu na wdychanie.

Podsumowanie

Tlenek cynku to dobrze poznany składnik stosowany na skórę: łagodzący, ochronny i używany jako mineralny filtr UV, z korzystną oceną bezpieczeństwa przy stosowaniu na skórę. To, do czego służy konkretny produkt z tlenkiem cynku, zawsze określa jego etykieta.

Jeśli szukasz preparatu, którego opakowanie wymienia stosowanie na skórę podrażnioną i zaczerwienioną oraz na drobne otarcia i zadrapania, zobacz MediGel 100 ml.