Srebro koloidalne na skórę: co wiadomo, a czego nie

Srebro koloidalne to bardzo drobne cząstki srebra rozproszone w cieczy. Srebro od dawna wykorzystuje się w opatrunkach, a w badaniach laboratoryjnych jony srebra uszkadzają komórki bakterii. Przeglądy badań klinicznych nie dają jednak jednoznacznej odpowiedzi, czy preparaty ze srebrem przyspieszają gojenie. Srebra koloidalnego nie należy pić: może trwale przebarwić skórę na szaroniebiesko.

Wokół srebra koloidalnego narosło wiele przesadzonych obietnic, od „naturalnego antybiotyku” po „lek na wszystko”. Ten tekst porządkuje, co na jego temat mówią rzetelne źródła: amerykańskie instytucje zdrowia publicznego, przegląd Cochrane i przeglądy naukowe. Piszemy o stosowaniu na skórę, bo w tej formie srebro występuje w preparatach do pielęgnacji skóry, na przykład po zabiegach kosmetologicznych czy przy drobnych urazach.

Czym jest srebro koloidalne?

Według amerykańskiego Narodowego Centrum Zdrowia Komplementarnego i Integracyjnego (NCCIH, część NIH) srebro koloidalne to drobne cząstki srebra zawieszone w cieczy. W składach kosmetyków i wyrobów oznacza się je w INCI jako „Colloidal Silver”. W opisach producentów często pojawia się też określenie „nanosrebro”, gdy cząstki mają rozmiar nanometryczny.

Srebro nie jest pierwiastkiem niezbędnym dla organizmu. NCCIH przypomina, że przed epoką antybiotyków srebro koloidalne stosowano przy zakażeniach i ranach, a dziś bywa reklamowane w internecie jako suplement diety, choć brakuje dowodów na prozdrowotne działanie przy przyjmowaniu doustnym.

Jak działa srebro według badań?

W przeglądzie z 2022 roku polscy autorzy (Rybka, Mazurek, Konop) opisują mechanizmy, przez które jony srebra działają na bakterie w warunkach laboratoryjnych:

• reagują ze związkami zawierającymi fosforany i siarkę, których dużo jest w błonach komórkowych bakterii, i naruszają ich strukturę,
• uszkadzają DNA bakterii, bezpośrednio i przez stres oksydacyjny,
• zaburzają oddychanie komórkowe i produkcję energii w komórce bakteryjnej.

Te właściwości są powodem, dla którego srebro trafia do opatrunków na rany. Ten sam przegląd przypomina jednak, że srebro w podobny sposób może uszkadzać także komórki ludzkie, dlatego liczy się postać i ilość srebra w preparacie.

Co mówią badania kliniczne?

Tu obraz jest mniej jednoznaczny niż w reklamach.

Przegląd Cochrane (2010). Autorzy przeanalizowali 26 badań z randomizacją obejmujących 2066 pacjentów, w których porównywano opatrunki i preparaty miejscowe ze srebrem z innymi metodami na niezakażonych ranach. Wniosek: dowody nie wystarczają, by stwierdzić, czy opatrunki lub preparaty miejscowe ze srebrem przyspieszają gojenie ran albo zapobiegają ich zakażeniu.

Przegląd z 2022 roku. Rybka i współpracownicy opisują badania, w których opatrunki ze srebrem dawały korzystne wyniki, oraz takie, w których nie było istotnej różnicy w porównaniu z innymi opatrunkami. Podkreślają, że badania kliniczne wciąż trwają.

Uczciwe podsumowanie brzmi więc tak: srebro ma dobrze opisane działanie przeciwbakteryjne w laboratorium i ugruntowane miejsce w opatrunkach, ale korzyść kliniczna zależy od konkretnego produktu i sytuacji, a dowody z dużych przeglądów są ograniczone.

Srebro koloidalne na twarz

Srebro koloidalne pojawia się w tonikach, żelach i mgiełkach do twarzy. Niezależne źródła nie potwierdzają szeroko reklamowanych efektów „na wszystko”. Jeśli chcesz stosować taki produkt na twarz:

• sprawdź, czym jest produkt (kosmetyk, wyrób medyczny) i do czego jest przeznaczony według etykiety,
• zwróć uwagę na przeciwwskazania i ostrzeżenie o kontakcie z oczami,
• przy zmianach skórnych, które nie mijają, nie zastępuj diagnozy produktem ze srebrem, tylko idź do lekarza.

Jak stosować srebro koloidalne na twarz?

Tak, jak podaje etykieta konkretnego produktu, bo stężenie, podłoże i przeznaczenie bardzo się różnią. Kilka zasad wspólnych: nakładaj produkt na oczyszczoną skórę, omijaj okolice oczu i ust, nie łącz go na start z kilkoma nowymi kosmetykami naraz i obserwuj skórę przez pierwsze dni. Mgiełek i sprayów nie rozpylaj tak, żeby je wdychać. Jeśli pojawi się pieczenie, swędzenie albo wysypka, przerwij stosowanie.

Czy srebro koloidalne wysusza skórę?

Przeglądy, na które się powołujemy, nie opisują wysuszania jako typowego działania srebra na skórze. Na to, czy produkt ściąga i wysusza, większy wpływ ma zwykle jego podłoże i pozostałe składniki niż sam dodatek srebra. Jeśli masz suchą skórę, sprawdź skład pod kątem substancji zapachowych (AAD radzi przy suchej skórze wybierać produkty bezzapachowe) i stosuj produkt razem z łagodnym preparatem nawilżającym.

Dlaczego nie należy pić srebra koloidalnego?

To najważniejsza część tego tekstu. NCCIH informuje, że amerykańska agencja FDA ostrzega, iż srebro koloidalne nie jest bezpieczne ani skuteczne w leczeniu jakiejkolwiek choroby czy stanu. Najczęstszym poważnym skutkiem przyjmowania go doustnie jest argyria: odkładanie się srebra w tkankach, które powoduje szaroniebieskie zabarwienie skóry, zwykle trwałe. Srebro przyjmowane doustnie może też utrudniać wchłanianie niektórych leków, w tym części antybiotyków i tyroksyny.

Produkty ze srebrem przeznaczone na skórę stosuj więc wyłącznie zewnętrznie, zgodnie z etykietą.

Jak czytać skład produktu ze srebrem?

• Nazwa w INCI: „Colloidal Silver” (srebro koloidalne) lub „Silver”.
• Stężenie: producenci podają je często w ppm (części na milion). Stężenie samo w sobie nie mówi o skuteczności produktu.
• Przeznaczenie: szukaj na etykiecie, do czego producent przeznaczył produkt i jak go stosować.
• Status: wyroby medyczne mają na opakowaniu oznaczenie „wyrób medyczny” lub symbol MD.

Maść, krem czy żel ze srebrem: czym się różnią?

Przede wszystkim podłożem, czyli tym, w czym zawieszono składnik. DermNet opisuje główne postacie preparatów do skóry tak:

Postać	Z czego się składa (wg DermNet)	Cechy
maść	prawie bez wody, głównie tłuszcz	tłusta, lepka, okluzyjna, nie wymaga konserwantu
krem	emulsja oleju i wody, np. pół na pół	trzyma kształt, wymaga konserwantu, często nawilża
żel	półstała postać wodna lub alkoholowa, często na bazie celulozy	upłynnia się w kontakcie ze skórą
pasta	skoncentrowana zawiesina oleju, wody i proszku	gęsta, kryjąca

DermNet zaznacza, że na owłosione okolice lepiej nadaje się żel lub płyn, a w fałdach skóry krem, bo maść jest tam zbyt okluzyjna. Postać nie mówi nic o tym, czy produkt „działa lepiej”. O przeznaczeniu i sposobie użycia decyduje etykieta, a o tym, czy produkt jest kosmetykiem, wyrobem medycznym czy lekiem, oznaczenia na opakowaniu.

MediGel: skład i przeznaczenie

Wszystko, co napisaliśmy wyżej, dotyczy srebra ogólnie, na podstawie publikacji naukowych, a nie konkretnego produktu.

MediGel to wyrób medyczny w postaci żelu. Zawiera srebro koloidalne i koloidalny tlenek cynku, po 1000 ppm. Pełny skład według opakowania (INCI): Aqua, Propylene Glycol, Hydroxyethylcellulose, Colloidal Zinc Oxide, Colloidal Silver. Według opisu producenta preparat tworzy fizyczną barierę ochronną na powierzchni skóry, nawilża ją i pomaga chronić przed działaniem czynników zewnętrznych. Wyrób stosuje się zgodnie z przeznaczeniem z etykiety, wyłącznie zewnętrznie. Sposób użycia i przeciwwskazania znajdziesz na stronie Jak stosować. Drugi składnik opisujemy w tekście tlenek cynku na skórę, a o pielęgnacji skóry po zabiegach kosmetologicznych w poradniku pielęgnacja skóry po zabiegach.

Najczęstsze pytania

Czy srebro koloidalne jest bezpieczne na skórę?

Stosowane zewnętrznie zgodnie z etykietą konkretnego produktu jest powszechnie używane, na przykład w opatrunkach. Przegląd z 2022 roku przypomina jednak, że srebro może działać toksycznie także na komórki człowieka, więc znaczenie ma postać i ilość srebra w produkcie. Nie stosuj go w przypadku nadwrażliwości na ten składnik i unikaj kontaktu z oczami.

Czy nanosrebro uczula?

Może, choć rzadko. Opisano pojedyncze przypadki alergicznego kontaktowego zapalenia skóry po opatrunkach zawierających srebro. W prospektywnym badaniu z udziałem prawie 400 pacjentów po endoprotezoplastyce taka reakcja po opatrunku ze srebrem wystąpiła u około 2% osób, a wcześniejszy kontakt z tym opatrunkiem nie zwiększał ryzyka. Badania laboratoryjne na liniach komórkowych sugerują, że nanocząstki srebra i tlenku cynku mogą mieć potencjał uczulający, ale autorzy podkreślają, że potrzebne są dalsze testy. Praktyczny wniosek: przy znanej nadwrażliwości na srebro nie stosuj produktów, które je zawierają, a przy zaczerwienieniu, swędzeniu lub wysypce po nowym produkcie przerwij jego stosowanie i skonsultuj się z lekarzem.

Czy srebro koloidalne można pić?

Nie. NCCIH ostrzega, że przyjmowanie srebra koloidalnego doustnie może powodować argyrię, czyli trwałe szaroniebieskie przebarwienie skóry, a także zaburzać wchłanianie niektórych leków.

Czym się różni nanosrebro od srebra koloidalnego?

Oba określenia opisują drobne cząstki srebra. „Srebro koloidalne” mówi o tym, że cząstki są rozproszone w cieczy, a „nanosrebro” o ich rozmiarze. W składzie INCI zwykle zobaczysz „Colloidal Silver”.

Co oznacza „1000 ppm” na etykiecie?

Ppm (parts per million) to części na milion. 1000 ppm oznacza 1000 mg danej substancji na 1 kg produktu. To informacja o ilości składnika, a nie o tym, jak produkt działa. Przy zmianach skórnych, które nie mijają, nie zastępuj wizyty u lekarza preparatem ze srebrem.

Podsumowanie

Srebro ma dobrze opisane działanie na bakterie w laboratorium i stałe miejsce w opatrunkach, ale dowody kliniczne na przyspieszanie gojenia są ograniczone, a picie srebra koloidalnego jest niebezpieczne. Przed użyciem każdego produktu ze srebrem sprawdź na etykiecie jego przeznaczenie i sposób stosowania.

Jeśli szukasz preparatu, którego opakowanie wymienia stosowanie po zabiegach kosmetologicznych, na drobne otarcia i zadrapania oraz na skórę podrażnioną i zaczerwienioną, zobacz MediGel 100 ml.